საქართველო ელექტროენერგიას ზაფხულის დასაწყისში საზღვარგარეთ ყიდის, ზამთარში კი ყიდულობს. 2025 წელს ბალანსი აშკარად იმპორტისკენ გადაიხარა: ქვეყანამ 1.6 ტვტ.სთ შემოიტანა, მხოლოდ 0.5 ტვტ.სთ გაიტანა და წელი 1.0 ტვტ.სთ-ის, ანუ 24.3 მილიონი დოლარის, წმინდა იმპორტით დაასრულა. ამ სტატიაში აგიხსნით, რატომ აქვს საქართველოს ზამთრის დეფიციტი, საიდან შემოდის და სად გადის ელექტროენერგია, და რას ნიშნავს ეს მზის, ენერგიის შენახვისა და ჰიდრო ინვესტორებისთვის. მონაცემები 2025 წლისაა, Galt & Taggart-ის ელექტროენერგიის ბაზრის წლიური მიმოხილვიდან (წყარო).
საქართველოს ელექტროენერგეტიკული ბალანსი 2025 წელს
| 2025 | ცვლილება 2024-თან | |
|---|---|---|
| ქსელში მიწოდებული ელექტროენერგია | 15.4 ტვტ.სთ | |
| ადგილობრივი გენერაცია | 13.8 ტვტ.სთ | −3.0% |
| მათ შორის ჰიდროენერგია | 11.0 ტვტ.სთ (დაახლ. 80%) | −3.4% |
| მათ შორის ქარი და მზე | 84 გვტ.სთ (მიწოდების 0.5%) | |
| ადგილობრივი მოხმარება | 14.3 ტვტ.სთ | +3.5% |
| იმპორტი | 1.6 ტვტ.სთ | +26.9% |
| ექსპორტი | 0.5 ტვტ.სთ | −51.2% |
| წმინდა იმპორტი | 1.0 ტვტ.სთ, 24.3 მლნ დოლარი | |
| ტრანზიტი თურქეთში | 0.7 ტვტ.სთ | −38.1% |
| საშუალო საბითუმო (საბალანსო) ფასი | 5.8 აშშ ცენტი/კვტ.სთ | +4.1% |
წყარო: Galt & Taggart, სემეკის, ესკოსა და საქსტატის მონაცემებზე დაყრდნობით (წყარო).
რატომ ახდენს საქართველო ზამთარში იმპორტს
ჰიდროენერგია დომინირებს. საქართველოს ელექტროენერგიის დაახლოებით ოთხი მეხუთედი ჰესებიდან მოდის, ჰესების უმეტესობა კი მდინარის ჩამონადენზე მუშაობს. მდინარეები გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისში, თოვლის დნობისას, უხვწყლიანია, ზამთარში კი მცირეწყლიანი — სწორედ მაშინ, როცა გათბობა და განათება მოთხოვნას ზრდის. მხოლოდ რამდენიმე სადგურს, მაგალითად ენგურჰესსა და ჟინვალჰესს, აქვს წყალსაცავი, რომელიც ზამთრისთვის წყლის შენახვის საშუალებას იძლევა (იხილეთ საქართველოს უდიდესი ჰესები).
დანაკლისს თბოსადგურები და იმპორტი ავსებს. ადგილობრივი გენერაციის დარჩენილი ნაწილის უმეტესობას გარდაბნის თბოსადგურები იძლევა, დანარჩენს კი იმპორტი ფარავს. 2025 წელს იმპორტის 62.4% რუსეთიდან შემოვიდა, ხოლო მთელი იმპორტის 46.5% აფხაზეთის რეგიონს მოხმარდა, სადაც რუსეთი ელექტროენერგიას 0.1 აშშ ცენტის სპეციალურ ფასად აწვდის; ამ დაბალმა ფასმა იმპორტის საშუალო ფასი 3.1 ცენტამდე შეამცირა (წყარო).
ექსპორტი ხანმოკლე და სეზონურია. 2025 წელს საექსპორტო სეზონი მხოლოდ მაისიდან ივლისამდე გაგრძელდა. ექსპორტის 78.5% თურქეთზე მოდიოდა, შემდეგ სომხეთზე (10.3%) და აზერბაიჯანზე (9.8%). თურქეთში ფასების შემცირებამ და განახლებადი გენერაციის კლებამ ექსპორტის მოცულობა ორჯერ შეამცირა, შემოსავალი კი 23.5 მილიონ დოლარამდე, საშუალოდ 4.6 ცენტად კვტ.სთ-ზე.
იმპორტი და ექსპორტი 2020 წლიდან
| წელი | იმპორტი | ექსპორტი | სალდო |
|---|---|---|---|
| 2020 | 1.6 ტვტ.სთ | 0.2 ტვტ.სთ | −1.5 ტვტ.სთ |
| 2021 | 2.0 ტვტ.სთ | 0.4 ტვტ.სთ | −1.6 ტვტ.სთ |
| 2022 | 1.5 ტვტ.სთ | 1.0 ტვტ.სთ | −0.6 ტვტ.სთ |
| 2023 | 0.8 ტვტ.სთ | 1.5 ტვტ.სთ | +0.7 ტვტ.სთ |
| 2024 | 1.2 ტვტ.სთ | 1.0 ტვტ.სთ | −0.2 ტვტ.სთ |
| 2025 | 1.6 ტვტ.სთ | 0.5 ტვტ.სთ | −1.0 ტვტ.სთ |
სალდო Galt & Taggart-ის მონაცემებით (წყარო). 2023 წელი ბოლო წლებში ერთადერთი იყო წმინდა ექსპორტით, რასაც მაღალი საექსპორტო ფასები შეუწყო ხელი.
რას ნიშნავს ეს ინვესტორებისთვის
- ზამთრის ენერგია დეფიციტური პროდუქტია. ახალი სიმძლავრე, რომელიც შემოდგომაზე, ზამთარში და ადრე გაზაფხულზე გამოიმუშავებს, ან ენერგიის ამ თვეებში გადატანა შეუძლია, სისტემისთვის უფრო ღირებულია, ვიდრე კიდევ მეტი ზაფხულის ჰიდროენერგია. ეს მხარს უჭერს წყალსაცავიან ჰესებს, ენერგიის შენახვის სისტემებს და ქარს.
- მზე სტატისტიკაზე მეტად ეხმარება სისტემას. დიდი მზის სადგურები ჯერ კიდევ ცოტაა, მაგრამ Galt & Taggart-ის მონაცემებით, 2025 წლის ბოლოს ნეტო აღრიცხვის სადგურების სიმძლავრემ 305 მგვტ-ს (2,427 სადგური) მიაღწია, მათგან 161 მგვტ მხოლოდ ერთ წელიწადში დაემატა. ამ სახურავისა და მცირე მიწის სადგურებმა მოხმარების დაახლოებით 2% დაფარეს და ისინი ქვეყნის გენერაციის სტატისტიკაში არ აისახება (წყარო). იხილეთ ნეტო აღრიცხვა საქართველოში.
- მზის პროფილი დღისით ავსებს სისტემას, ზამთარში კი ნაკლებად. მზე ყველაზე მეტს აპრილიდან სექტემბრამდე გამოიმუშავებს, რაც ჰიდრო სიჭარბეს ემთხვევა, თუმცა გაზაფხულსა და შემოდგომაზე დღის მოთხოვნას ამცირებს, როცა წყალსაცავები ზოგავენ წყალს. მზისა და ენერგიის შენახვის შეთავსება ან დღის ბიზნეს-მოთხოვნისთვის მიყიდვა ღირებულების უმეტესობას იჭერს; იხილეთ მზის ენერგია საქართველოში.
- საბაზრო ფასები ზამთრის დეფიციტს აირეკლავს. საბალანსო ელექტროენერგიამ, რომლის მოცულობამ 2025 წელს 4.5 ტვტ.სთ, ანუ მიწოდების 28.9%, შეადგინა, საშუალოდ 5.8 ცენტი ღირდა. საათობრივ ანგარიშსწორებაზე გადასვლასთან ერთად (დაგეგმილია 2027 წლის ივლისისთვის) და GENEX-ის მოცულობების ზრდით, ზამთრის დეფიციტი ფასებში უფრო მკაფიოდ გამოჩნდება.
- გრძელვადიანი გამოსავალი ურთიერთდაკავშირებაა. ექსპორტი თურქეთის ფასებსა და გადამცემ სიმძლავრეზეა დამოკიდებული; დაგეგმილი შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელი და რეგიონული ტრანსსასაზღვრო ვაჭრობა ქართული ზაფხულის სიჭარბისთვის ბაზარს გააფართოებს.
ხშირად დასმული კითხვები
საქართველო ელექტროენერგიას აიმპორტებს თუ აექსპორტებს? ორივეს. საქართველო გვიან გაზაფხულსა და ზაფხულში, ჰიდრო სიჭარბისას, აექსპორტებს, შემოდგომასა და ზამთარში კი აიმპორტებს. 2025 წელს მან 1.6 ტვტ.სთ შემოიტანა და 0.5 ტვტ.სთ გაიტანა, ანუ წმინდა იმპორტი 1.0 ტვტ.სთ იყო.
საიდან შემოაქვს საქართველოს ელექტროენერგია? ძირითადად რუსეთიდან (2025 წელს იმპორტის 62.4%), დანარჩენი კი აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან და თურქეთიდან. მთელი იმპორტის თითქმის ნახევარი აფხაზეთის რეგიონს მოხმარდა.
სად გააქვს საქართველოს ელექტროენერგია? ძირითადად თურქეთში (2025 წელს 78.5%), მცირე მოცულობით სომხეთსა და აზერბაიჯანში.
რატომ არის ზამთარში ელექტროენერგიის დეფიციტი? გენერაციის დაახლოებით 80% ჰიდროენერგიაზე მოდის, რომელიც ზამთარში, მდინარეების მცირეწყლიანობისას, მცირდება, მოთხოვნა კი იზრდება. დანაკლისს თბოსადგურები და იმპორტი ფარავს.
განიხილავთ პროექტს, რომელიც მაშინ გამოიმუშავებს, როცა საქართველოს ენერგია ყველაზე მეტად სჭირდება? იხილეთ ჩვენი მზის ელექტროსადგურების საკონსულტაციო და თანაგანვითარების მომსახურება ან დაგვიკავშირდით.
